سلام به همه ی دوستان

این وبلاگ به خاطر توهین هایی که به وب من داشت هک شد ...

نظر یادتون نره...

نگاهی به شیوع پوکی استخوان:

تحقيق منتشر شده در نشريه سازمان بهداشت جهانی می گويد حدود 40 درصد زنان و 10 درصد مردان در طول زندگی خود با خطر ابتلا به پوکی استخوان مواجهند.

پوکی استخوان يا " استئوپروز " بيماری خاموش، ناميده می شود، چرا که در آن، استخوان ها بدون هيچ علامتی پوک می شوند و وقتی علائم درد و شکستگی بروز پيدا می کند که بيماری در مرحله پيشرفته است. حتر اگر شکستگی در استخوانهای اندامها رخ ندهد، پس از گذشت ساليان، علائمی چون درد کمر و خميدگی قامت ايجاد می شود  که ناشی از شکستگی يا بهتر است بگوييم خردشدگی استخوان مهر ه های کمری است.

پوکی استخوان در واقع خالی شدن استخوان از مواد سازنده آن است. در اين بيماری گاهی فرد در تمام استخوان های خود احساس درد و سوزش می کند و گاهی حتی فرد متوجه شکستن استخوان هم نمی شود، چنان که گاهی فشارهای کوچک مثل خم شدن يا بلند کردن يک وسيله سنگين يا حتی سرفه می تواند موجب شکستگی استخوان شود.

طبق پيش بينی سازمان بهداشت جهانی، اين بيماری در سرتاسر دنيا در حال افزايش است، اين در حالی است که تا 20 سال پيش ناديده گرفته می شد که بعلت نداشتن راهی برای اندازه گيری دانسيته استخوان و درمان بيماری بود.

آمارها می گويند در ايران در طول يک سال، شاهد از دست دادن 36 هزار و 761 سال از عمر کل جامعه به علت اين بيماری هستيم.

پوکی استخوان در کشور ما:

اطلاعات در مورد شيوع پوکی استخوان در مناطق مختلف دنيا هنوز محدود است، به خصوص در کشورهای در حال توسعه ، آمار دقيقی وجود ندارد. شيوع اين بيماری از کشوری به کشور ديگر يا حتی در مناطق مختل داخل يک کشور متفاوت است و بستگی به نژاد، وضعيت تغذيه ، فعاليت بدنی، سبک زندگی، بيماری ها و مصرف داروها و سابقه ابتلا در خانواده به اين بيماری و مصرف دخانيات دارد.

با اين حال، بعضی مطالعات در سطح محدود انجام شده است که  می تواند تا حدودی وضعيت کشور ما را در مقايسه با کشورهای ديگر روشن کند. مطابق آمار موجود، متوسط تراکم استخوان افراد سالم کشور ما در مقايسه با افراد ژاپنی حدود سه و نه دهم   درصد بالاتر و چهارو شش دهم   از آمريکا کمتر است. اين در حالی است که آمارها در کشور آمريکا نشان می دهد حدود  55 درصد  آمریکایی ها  به خصوص زنان ، در معرض خطر شکستگی و پوکی  استخوان هستندخطر شکستگی و پوکی استخوان هستند و حدود 8 ميليون زن و 2 ميليون مرد در آمريکا پوکی استخوان دارند.

مطالعه ای که چندی پيش توسط وزارت بهداشت انجام شده نشان ميدهد 47 درصد زنان و 44 درصد مردان بالای 50 سال در ايران دچار کمبود تراکم استخوان هستند وچهار و شش دهم درصد  افراد 20 تا 70 سال در ايران به پوکی استخوان در ستون فقرات مبتلا هستند. همچنين از هر 4 زن ايرانی بالای 50 سال، يک نفر به پوکی استخوان مبتلاست. اين در حالی است که آمارهای جهانی، فاصله معنی داری با آمار کشور ما دارد. در سرتاسر دنيا از هر 3 زن، يک زن  و از هر 5 مرد يک مرد بالای 50 سال دچار پوکی استخوان هستند.

مطالعه ديگری در ايران نشان داده است نيمی از زنان بالای 45 سال و 90درصد زنان بالای 75 سال در ايران به پوکی استخوان مبتلا هستند.

تفاوت زنان و مردان :

ميزان پوکی استخوان در زنان، 4 برابر مردان ذکر شده است و شکستگی ناشی از آن در زنان، تقریبا" دو برابر مردان شايع است. البته از 75 سالگی به بعد، پوکی استخوان در زنان و مردان به يک اندازه شايع است ولی اين بيماری ، اغلب بيماری زنان شناخته می شود. زنانی که زودتر دچار عادت ماهانه و ديرتر يائسه شوند، احتمال بروز بيماری در آنها کمتر است. تحقيق منتشر شده در نشريه سازمان بهداشت جهانی می گويد حدود 40 درصد زنان و 10 درصد مردان در طول زندگی خود با خطر ابتلا به اين بيماری مواجهند.

آمار شکستگی استخوانها :

مهم ترين عارضه پوکی استخوان، شکستگی است. بيشترين شکستگی در اين بيماری، در ناحيه مفصل ران در محل اتصال به لگن و در ستون فقرات که معمولا" وزن بدن را تحمل می کنند رخ می دهد. شکستگی در ناحيه مچ دست نيز شايع است. در ناحيه لگن در اثر زمين خوردگی شستگی ايجاد می شود . که سبب ناتوانی شديد و حتی مرگ پس از جراحی می شود.

آمارها در ايران می گويند 50درصدافراد مبتلا به پوکی استخوان شکستگی ران داشته اند که پس از اين اتفاق، 20درصد از نظر زندگی وابسته به ديگران شدند و 20درصد ديگر زندگی شان به خطر افتاد. طبق اين آمار، در يک سال، 5 هزار شکستگی در استخوان ران در زنان و500 مورد شکستگی در ستون فقرات و 2 هزار شکستگی در ناحيه مچ اتفاق   می افتد.

اين در حالی است که مطابق آمار سال 2003 در آمريکا هر ساله حدود یک و نیم  ميليون نفر  يعنی 4 نفر از هر 10 زن دچار شکستگی استخوان شده و حدود 20درصد در سال فوت می کنند. در آمريکا، موارد شکستگی ناشی از پوکی استخوان از بيماری هايی مثل سرطان و بيماری قلبی در افراد بالای 65 سال شايع تر است. در آمريکای شمالی ، اروپا، اقيانوسيه، استراليا و نيوزيلند عمدتا" شکستگی در مفصل ران شايع است.

آينده پوکی استخوان :

بر اساس تغييرات سالهای اخير در ميزان اين بيماری در نقاط مختلف دنيا پيش بينی می شود اين بيماری در 60 سال آينده در بعضی مناطق که اين بيماری شيوع کمتری داشته رو به افزايش خواهد بود و بر عکس، مثلا" امروزه آمريکای شمالی و اروپا نيمی از موارد شکستگی مفصل ران را در افراد مسن شامل می شوند ولی با اقدامات پيشگيرانه ای که در حال حاضر روی دختران جوان متمرکز شده است، تا سال 2050 اين ميزان به يک چهارم خواهد رسيد. اين درحالی است که پيش بينی می شود در آسيا و آمريکاری لاتين، شيوع پوکی استخوان همچنان رو به افزايش باشد.

مصرف بالای جوش شيرين در ايران :

کلسيم و ويتامين D دو ماده مغذی لازم برای استحکام استخوانها هستند و جوش شيرين مصرف شده در نانها، يک عامل کمبود کلسيم و زمينه ساز پوکی استخوان است. مطابق اظهارات دکتر صفوی مدیرکل دفتر بهبود تغذيه جامعه وزارت بهداشت - جوش شيرين در نان، عامل اصلی کمبود کلسيم در ايران است و 58 ميليون نفر در کشور از کمبود کلسيم رنج    می برند.  بيشترين مصرف جوش شيرين، اول در تهران و سپس در گيلان، مازندران ، قم و مرکزی است.

اين در حالی است که نان يکی از مهمترين منابع تغذيه مردم کشورمان است، بطوری که 43 تا 58 درصد انرژی و 56 درصد پروتئين مورد نياز افراد جامعه را تامين می کند. از طرفی مصرف مواد لبنی در کشور ما بسيار محدود است، بنابراين نياز به آموزش اصلاح عادات غذايی در زمينه مصرف لبنيات در خانواده ها از طريق متخصصين و پزشکان احساس می شود.

اين اصلاح عادات غذايی بايد از دوران کودکی شروع شود و طرح توزيع شير رايگان در مدارس نيز بر همين اساس است. آمار نشان می دهد 70 تا 80درصد افراد جامعه ما از کمبود شديد يا خفيف ويتامين D مصرف کنند. نکته قابل توجه برای دختران جوان اين است که بيشترين رشد استخوان در سنين بين 11 تا 17 سالگی است و تا 30 سالگی بر دانسيته استخوانهای بدن افزوده می شود، بنابراين در سنين جوانی بايد برای پوکی استخوان فکری کرد و نبايد فراموش کرد الگوهای مدرن امروزی برای زيبايی اندام مانند مانکن ها و نيز پيروی از شيوه های جديد لاغری، ميتواند به استخوانهای دختران آسيب بزند و زمينه ای برای خطر پوکی استخوان در سالهای بعد باشد.

استخوان ایرانی‌ها زودتر پوک می‌شود:

20 اکتبر هر سال میلادی به عنوان "روز جهانی پوکی استخوان" در نظر گرفته شده است که مصادف بود با 28 مهر ماه 1388.

90 درصد ایرانی‌ها دچار كمبود كلسیم هستند و سن پوكی استخوان نیز در كشور ما به 45 سالگی رسیده، در حالی كه این سن در دنیا 70 سالگی است.

میزان ابتلا به پوكی استخوان در ایران به مرحله ی بحران رسیده است. تحقیقات نشان می‌دهد 90 درصد خانواده‌های ایرانی به‌ دلیل تغذیه نامناسب و مصرف پایین لبنیات در ایران به پوكی استخوان مبتلا هستند.

گزارش‌های وزارت بهداشت حاكی از آن است كه میزان مصرف سرانه شیر در اروپا 300 تا 400 كیلوگرم در سال است، اما سرانه مصرف شیر در ایران برای هر نفر 90 كیلوگرم تعیین شده است و سرانه پایین مصرف شیر و فراورده‌های لبنی در كشور باعث شده تا در حوزه سلامت، هزینه بالایی جهت رفع پوكی استخوان صرف شود.

زنان، همچنان در صدر

دكتر حمیدرضا آقایی میبدی، فوق تخصص غدد با اشاره به اینكه پوكی استخوان یك بیماری بدون علامت است و تا منجر به شكستگی نشود علامتی ندارد، اظهار داشت: در حال حاضر 5/4 درصد زنان و 3/2 درصد مردان بالای 50 سال مبتلا به پوكی استخوان هستند. همچنین در همین گروه سنی 35 درصد مردان و 40 درصد زنان ضعف استخوانی(استئوپنی) دارند.

برای پیشگیری از پوكی استخوان باید از سنین پایین اقدام كرد، چون استخوان‌ها در دهه سوم زندگی (20 تا 30 سال) به حداكثر قدرت استحكام خودشان می‌رسند و در زنان بعد از سنین یائسگی به‌دلیل كاهش هورمون‌های جنسی افت پیدا می‌كنند.

پوكی استخوان در واقع خالی‌شدن استخوان از مواد سازنده آن است. در این بیماری گاهی فرد در تمام استخوان‌های خود احساس درد و سوزش می‌كند و گاهی حتی فرد متوجه شكستن استخوان نمی‌شود، چنان ‌كه گاهی فشارهای كوچك مثل خم‌شدن یا بلندكردن یك جسم سنگین و یا حتی سرفه می‌تواند موجب شكستگی استخوان شود.

طبق پیش‌بینی سازمان بهداشت جهانی، این بیماری در سراسر دنیا در حال افزایش است، در حالی كه پوکی استخوان تا 20 سال پیش نادیده گرفته می‌شد كه به‌علت نداشتن راهی برای اندازه‌گیری دانسیته استخوان و درمان بیماری بود.

آمارها می‌گوید در ایران در طول یك سال، شاهد از دست‌دادن 36 هزار و 761 سال از عمر كل جامعه به‌علت این بیماری هستیم.

كارشناسان، تغذیه مناسب، نوشیدن حداقل 2 لیوان شیر در روز، ورزش كردن و استفاده از نور خورشید را مهم‌ترین راه جلوگیری از ابتلا به پوكی استخوان می‌دانند.

30 درصد دختران نوجوان در آینده دچار پوكی استخوان می‌شوند

ورزش به تراكم استخوان‌ها می‌افزاید، از پوكی آنها پیشگیری می‌كند و مقاومت اسكلت بدن در برابر شكستگی‌ها را بالا می‌برد. اكثر ورزش‌ها این خاصیت را دارند، اما بهترین آنها ورزش‌هایی هستند كه تمام اندام ها را درگیر می‌كنند.

نتایج یك بررسی نشان داده است که پیاده‌روی از پوكی استخوان جلوگیری می‌كند. بسكتبال و فوتبال نیز ساختار استخوان را متراكم می‌كنند و این یك مزیت به شمار می‌رود، زیرا بافت متراكم‌تر در برابر پوكی استخوان مقاوم است و به راحتی نمی‌شكند.

دكتر محمود شیرازی، متخصص ارتوپد و جراح استخوان و مفاصل می‌گوید: «30 درصد دختران نوجوان كم‌تحرك در آینده دچار پوكی استخوان می‌شوند.

پوكی استخوان ممكن است بسیار پیش رود، حتی تا آنجا كه ممكن است فرد با یك زمین خوردن ساده برای همیشه بستری شود.

تنها راه مقابله با ابتلا به این بیماری و عوارض آن كه شكستگی لگن و ران، درد شدید ستون فقرات و قوز از جمله ی آنهاست، ورزش كردن، تغذیه صحیح و استفاده از ویتامین D است.»

بسیاری از پزشكان و متخصصان تأثیر مثبت ویتامینD  بر عدم‌ ابتلا به بیماری پوكی استخوان را تأیید كرده‌اند و معتقدند بهترین و ارزان‌ترین منبع ویتامین D در كره زمین نور خورشید است.

قرار گرفتن در معرض نور مستقیم خورشید به‌مدت 10 الی 15 دقیقه بین ساعات 10 صبح یا 4 بعدازظهر، بخشی از ویتامین D مورد نیاز بدن را تأمین می‌كند. تابش نور خورشید از پشت پنجره، موثر نیست. همچنین این زمان از 10 الی 15 دقیقه نباید بیشتر شود.

راه‌های تشخیص

غالباً پوكی استخوان به‌طور تصادفی و در نتیجه عكسبرداری با اشعه X نمایان می‌شود.

در بسیاری از موارد هم تنها علامتی كه از پوكی استخوان موجود است، درد پشت پس از ایستادن طولانی مدت است كه پس از كمی استراحت برطرف می‌شود؛ اما گاهی هیچ نشانه‌ای از پوكی استخوان وجود ندارد تا اینكه شكستگی رخ می‌دهد.

گفتنی است تنها آزمایشی كه می‌تواند برای سنجش استحكام استخوان به كار رود، تراكم‌سنجی(دانسیتومتری) است.

این آزمایش می‌تواند روی مچ دست یا ستون مهره‌ها انجام گیرد كه ارزش تشخیصی هر دو به یك میزان است.

این آزمایش‌ها برای تشخیص و پیگیری درمان پوكی استخوان، دقیق‌تر از عكسبرداری با اشعه X هستند.

عوارض بیماری

مهم‌ترین عارضه پوكی استخوان، شكستگی است. بیشترین شكستگی ها در این بیماری، در ناحیه مفصل ران در محل اتصال به لگن و در ستون فقرات كه معمولا وزن بدن را تحمل می‌كند رخ می‌دهد. شكستگی در ناحیه مچ دست نیز شایع است. شكستگی در ناحیه لگن در اثر زمین‌خوردگی ایجاد می‌شود كه سبب ناتوانی شدید و حتی مرگ پس از جراحی می‌شود.

آمارها در ایران می‌گویند 50 درصد افراد مبتلا به پوكی استخوان، شكستگی ران داشته‌اند كه پس از این اتفاق، 20‌درصد از نظر زندگی وابسته به دیگران شده‌اند و 20 درصد دیگر زندگی‌شان به خطر افتاده است. طبق این آمار، در یكسال، 5 هزار شكستگی در استخوان ران در زنان و 500 مورد شكستگی در ستون فقرات و 2 هزار شكستگی در ناحیه مچ اتفاق می‌افتد.

راه پیشگیری

كارشناسان معتقدند بیشترین رشد استخوان در سنین بین 11 تا 17سالگی است و تا 30 سالگی بر تراکم استخوان‌های بدن افزوده می‌شود؛ بنابراین در سنین جوانی باید برای جلوگیری از پوكی استخوان فكری كرد و نباید فراموش كرد الگوهای مدرن امروزی برای زیبایی اندام مانند مانكن‌ها و نیز پیروی از شیوه‌های جدید لاغری، می‌تواند به استخوان‌های دختران آسیب جدی بزند و زمینه‌ای برای بروز پوكی استخوان در سال‌های بعدی باشد.

میزان بیماری در ایران و جهان

اطلاعات در مورد شیوع پوكی استخوان در مناطق مختلف دنیا هنوز محدود است؛ به‌خصوص در كشورهای در حال توسعه، آمار دقیقی وجود ندارد. شیوع این بیماری از كشوری به كشور دیگر یا حتی در مناطق مختلف داخل یك كشور متفاوت است و بستگی به نژاد، وضعیت تغذیه، فعالیت بدنی، سبك زندگی، بیماری‌ها، مصرف داروها، سابقه ابتلا به این بیماری در خانواده و مصرف دخانیات دارد.

با این حال، بعضی مطالعات در سطح محدود انجام شده است كه می‌تواند تا حدودی وضعیت كشور ما را در مقایسه با كشورهای دیگر روشن كند.

مطابق آمار موجود، متوسط تراكم استخوان افراد سالم كشور ما در مقایسه با افراد ژاپنی حدود 9/3 ‌درصد بالاتر و در مقایسه با آمریکا 6/4 درصد كمتر است. این در حالی است كه آمارها در كشور آمریكا نشان می‌دهد حدود 55‌ درصد آمریكایی‌ها به‌خصوص زنان، در معرض خطر شكستگی و پوكی استخوان هستند و حدود 8 میلیون زن و 2 میلیون مرد در آمریكا پوكی استخوان دارند.

از هر 4 زن ایرانی بالای 50 سال، یك نفر به پوكی استخوان مبتلاست. این در حالی است كه آمارهای جهانی، فاصله معنی‌داری با آمار كشور ما دارد.

پوکی استخوان

مقدمه:

همه ما می دانیم که با افزایش سن منحنی شکستگی استخوان ها، خمیدگی پشت و کوتاه شدن قد ایجاد می گردد که در واقع این علایم نشانه های بیماری به نام پوکی استخوان است که با آگاهی از این بیماری، می توانیم از بروز آن پیشگیری کنیم.

پوکی استخوان چیست؟ پوکی استخوان یا اسم علمی آن (osteo prosis) به معنی پوک شدن یا نازک شدن استخوان ها به هر علتی می باشد که اغلب در افراد سالخورده دیده می شود. این شکسته شدن استخوان ها، علامت بارز پوکی استخوان است و به خصوص در استخوان های مچ دست، ستون فقرات و گردن و استخوان ران دیده می شوند.

علل ایجاد پوکی استخوان: بروز بیماری پوکی استخوان در هر شخصی بستگی به عواملی چون سن، جنس و نژاد دارد. عوامل ژنتیکی و وراثتی نیز در تعیین حداکثر توده ی استخوانی مهم هستند. پوکی استخوان مشکلی است که در اثر افزایش سن ایجاد می گردد ولی میزان حداکثر توده استخوانی به طور عمده ای تحت تأثیر عوامل ژنتیکی هستند. (نقش عوامل ژنتیکی) بعضی از بیماری ها و درمان های آنها باعث افزایش خطر ابتلا به پوکی استخوان می شوند ماند یائسگی زود هنگام در سنین پایین تر ، فقدان پریودهای ماهانه، درمان با داروهای استروئیدی (کورتن دار) و ... بسیاری از جنبه های زندگی روزانه از قبیل، رژیم غذایی، فعالیت بدنی، مصرف الکل و سیگار و ... نیز می توانند بر روی استخوان ها اثر بگذارد.

علائم و نشانه های پوکی استخوان (عوارض پوکی استخوان) : پوکی استخوان فقط وقتیکه ایجاد شکستگی می کند باعث شکایت افراد می گردد، به عنوان مثال نمی توان کمر درد و یا پشت درد را به حساب پوکی استخوان گذاشت. از شکستگی های رایج بر اثر پوکی استخوان می توان شکستگی های مچ دست، ستون فقرات، گردن و استخوان ران را نام برد.

شکستگی های مچ دست (ماکیز) در خانه های 70 -50 ساله بسیار شایع است که در هنگام زمین خوردن در استخوان رادیوس ساعد رخ می دهد. حدود 3/1 خانم های بعد از شکستگی دچار آلگو دیستروفی می شوند که باعث ایجاد درد، حساسیت و تورم دست می شود. شکستگی ستون فقرات باعث ایجاد فشردگی در مهره های ستون فقرات می کند و باعث ایجاد درد در قسمت پشت و در محدوده مهره ها مبتلا می شود و بهبود آن تدریجی است. شکستگی های ستون فقرات که به علت پوکی استخوان ایجاد شده اند باعث انتشار درد به قسمت پایین پاها نمی شوند (سیاتیک) و این وضعیت معمولاً به علت مشکلات دیسک ایجاد می گردد.

درمان پوکی استخوان : اگر چه هنوز هیچ درمانی برای بازگرداندن اثرات سوء پوکی استخوان وجود ندارد اما می توان با انجام کارهای زیرسرعت پیشروی بیماری را کاهش داد ;

کنترل درد: در مواردی که درد شدید است می توان از روشی به نام سمپاتکتومی استفاده نمود که در این روش اعصابی را که در آن منطقه عصب دهی می کنند را بی حس می کنند.

فیزیوتراپی: برای کاهش و تسکین درد بیمارانی که بعد از شکستگی ستون فقرات دچار اسپاسم و گرفتگی می شوند از فیزیوتراپی و هیدروتراپی (تمرین آرام در آب گرم) می توان استفاده نمود از روش های دیگر در درمان پوکی استخوان می توان به : هورمون درمانی (درمان جایگزینی هورمونی HRT) ، ویتامین D ، استفاده از کلسترول و کلسیتوتین، فلوراید سدیم، کلسیم، رژیم غذایی نامناسب و تمرینات ورزشی.

پیشگیری از ابتلا به پوکی استخوان: ما می توانیم با انجام اقداماتی مثل رژیم غذایی، حاوی کلسیم که استفاده از لبنیات در این امر مفید است، مصرف ویتامین ها، انجام تمرینات ورزشی در سنین کودکی و نوجوانی، عدم استعمال سیگار و ... از ابتلا به پوکی استخوان جلوگیری کنیم.

مندرومالایی کشگک

این بیماری بیشتر در جوانان دیده می شود و عبارتست از نرم و قطعه قطعه شدن غضروف تحتانی استخوان کشگک علت بیماری به خوبی معلوم نیست و گاه بیماری بعد از وارد آمدن ضربه به زانو خودنمایی می کند که درد عمیق خفیفی در زانو کشگک به وجود می آورد که این  درد در هنگام بالا و پایین رفتن از پله ها تشدید می شود. در اکثر موارد بیمار یک دختر 15- 18 ساله است. گاه بیمار از سختی حرکات زانو (stiffness) شکایتی داشته که بعد از کمی راه رفتن بهبود می یابد.

حرکات زانو با صدا همراه بوده (creptitation) و در بعضی موارد بیمار اظهار می دارد که زانو زیر پایش در می رود. رادیو گرافی از نیم رخ زانو پس از تزریق هوا در داخل مفصل، ناهمواری غضروف مفصلی را نشان می دهد، همچنین آرتروسکوپی در صورت وجود ضایعه ای در کشگک آن را نشان می دهد.

در مواردی که درد شدید است، دستورات لازم برای جلوگیری از خم شدن زیاد زانو به بیمار داده می شود. به عنوان مثال به او توصیه می شود که چهار زانو یا دو زانو نشیند، از توالت فرنگی استفاده کند و از پله ها کمتر بالا و پایین رفته و در صورت لزوم یک پله یک پله برود. بستن زانو بند کشی و تجویز داروهای ضد التهاب مانند آسپرین به تسکین بیماری کمک می کند. پس از تسکین درد تقویت عضله چهار سر با ورزش های ایزومتریک تا اندازه ای از عود بیماری جلوگیری می کند. در مواردی که درد بیمار شدید بوده با درمانهای طبی بهبود نیابد از عمل جراحی استفاده می شود. اعمال جراحی مختلفی مثل تراشیدن غضروف ناهموار ، بلند کردن برجستگی درشت نی با گذاشتن قطعه ای استخوان در زیر آن ، آزاد کردن کپسول مفصلی و ... که نتایج آن به خوبی معلوم نیست.

طب ورزشی:

مزایای طب ورزش در طول زندگی: یک برنامه مناسب ورزشی سلامت انسان را تضمین می کند و خطر بسیاری از بیماری های متداول را کاهش می دهد. بنابر این ورزش مرتب می تواند طول عمر را افزایش دهد. اثرات ویژه نرمش و ورزش و تمرینات منظم عبارتند از :

1- افزایش قدرت و تحمل بدن

2- بهبود انعطاف پذیری بدن

3- کاهش فشار خون

4- کاهش درصد چربی بدن

ورزش منظم باعث جلوگیری از بروز بیماری های قلبی، عروقی، پوکی استخوان، دیابت، فشار خون و ... می شود . بر اثر ورزش منظم آن مقدار از توان بدن که کاسته شده است، بهبود می یابد. اخیراً ثابت شده است که نرمش ها و تمرینات روتین روزانه یا هفتگی (به خصوص حرکات دائمی آئروبیک) به طول مدت سلامتی بدن می افزاید.

اثرات مفید ورزش بر بدن: افزایش حداکثر برداشت اکسیژن (جذب) در بدن، افزایش کارایی قلب از طریق افزایش حجم خون پمپ شده در یک ضربان، بهبود عروق عضله قلب، افزایش چگالی مویرگها در عضله اسکلتی ، افزایش ظرفیت گشاد شدن عروق، افزایش تولید لیپوپروتئین های سنگین (HDL) که برای بدن مفیدند، افزایش قدرت عضلانی و قدرت تحمل بدن و ...

مطالعاتی که بر روی بیش از 17 هزار نفر از دانشجویان سال اول دانشگاه هاروارد انجام شد مشخص شد که مردانی که در عرض هفته بیش از 2 هزار کیلو کالری انرژی را در فعالیت های ورزشی مصرف میکنند نسبت به هم کلاسی های خود که کمتر از 500 کیلو کالری انرژی برای فعالیت های بدنی مصرف میکنند، 39% کمتر احتمال ابتلا به بیماری قلبی – عروقی دارند.

هدف گذاری برای یک برنامه ورزشی: ورزش علمی می تواند هدف های متنوعی را دنبال کند از جمله :

1-  بهبود تناسب قلبی – عروقی

2-  کاهش انباشتن چربی بدن

3-  افزایش قدرت جنسی

4-  افزایش انعطاف پذیری بدن

همچنین ورزش منظم می تواند تحمل بدن نسبت به گرما را بهبود بخشد و اثرات استرس های روزمره زندگی را کاهش دهد.

تناسب فیزیکی و گذران عمر: هر چه سن آدمی بیشتر می شود, اثرات فیزیولوژیک افت عملکرد بدن زیاد می شود. حجم عضلانی بدن بین سنین 30  تا 70 سالگی به طور طبیعی حدود 30 درصد کاهش می یابد و بعد از این سن رشته های عضلانی از این هم بیشتر دچار آتروفی (فرسایش) می شوند. همچنین درصد چربی بدن در سنین بالاتر افزایش می یابد این ناهماهنگی سیستم های داخلی بدن افراد مسن را می توان تا حد زیادی از طریق تمرینات منظم ورزشی برای افزایش قدرت, انعطاف پذیری و هماهنگی اعضای بدن کنترل کرد. پیاده روی با سرعت 5 کیلومتر در ساعت برای مدت 40 تا 60 دقیقه آن هم چندین بار در هفته یک رژیم ورزشی مناسب برای افراد بالای 60 سال محسوب می شود.

عارضه گودی کمر

درد در ناحیه کمر یکی از مشکلات رایج در سراسر دنیاست در آخرین مقالات دانشمندان در سال 2003 حدود 80% از مردم در طول زندگی کمر درد را تجربه کرده اند. از دلایل رایج کمر درد می توان به ناراحتی و اختلالات عضلانی، چاقی و استرس و گاهی اوقات افسردگی نیز اشاره کرد. ستون فقرات از توده هایی استخوانی به نام مهره تشکیل شده است. در یک ستون فقرات سالم سه انحنا وجود دارد:

1-                                       (cervical) گردنی = انحنای داخلی درگردن

2-                                       (thoracic) پشتی = انحنای خارجی در وسط

3-                                       (Lumber) کمری = انحنایی در پایین پشت هنگامی که انحنای پایین خیلی زیادتر از حد معمول باشد (3) باعث فشار بر روی پشت می گردد و به آن (Lumbar lor dosis) می گویند

عضلات پشت و قفسه سینه در صورتی که قوی و قابل انعطاف باشند کمک به حفظ صحیح این انحنا می کنند.

از علائم بالینی این عارضه معمولاً درد بیشتر از 3 روز در  ناحیه کمر است (همراه با خستگی) که با معاینه فیزیکی از ستون فقرات عکس از ستون مهره ها، سی تی اسکن می توان آن را تشخیص داد. جهت درمان این عارضه از ضد دردهای مخدر، ضد التهاب ها (مانند آسپرین و بروفن) و داروهای شل کننده عضلانی که باعث کاهش اسپاسم درد می شوند استفاده شود.

ورزش های خسته کننده ایزومتدیک باعث تقویت عضلات کمر پشت می شوند که در این خصوص شنا کردن در آب خیلی موثر است.

مکانیسم های بدن: 1- ایستادن- اجتناب از طولانی ایستادن و راه رفتن، همچنین خم شدن به سمت جلو در هنگام کار . 2 – نشستن – استرس و فشار بر روی کمر بیشتر در حالت نشسته است تا ایستاده , در نتیجه از نشستن طولانی مدت خودداری کنید. استفاده از یک چهار پایه کوتاه در زیر پاها در هنگام نشستن ، بایستی به صورت دوره ای نشسته و راه بروید. 3- خوابیدن – به منظور جلوگیری از اسپاسم عضلات پشت بایستی به صورت دوره ای به هنگام فعالیت استراحت نمود. اجتناب از خوابیدن بر روی شکم، استفاده از جسم سفت و سخت مثل تخته تا از انحنای زیاد از حدکمر پیشگیری شود.

از کفش های با پاشنه های خیلی بلند که باعث انحنای بیش از حد کمر به طرف جلو می شود خودداری کنید.

همواره در جهت تقویت عضلات شکم و لگن کوشش نماییم چون این ها در نگهداری وضعیت صحیح بدن موثراند.

به هنگام ایستادن بایستی سعی شود که قفسه سینه به طرف جلو و عضلات شکم جمع گردد و از قفل کردن زانوها در حالت ایستاده خودداری شود.

صدمات ورزشی و راه های درمان آن

صدمات حاصل از روزش به طریق نادرست عبارتند از صدمات بینی و سوزش پهلو و شکستگی و دررفتگی مفصل و پیچ خوردگی مفصل و آسیب عضلانی (استرین) ، اسپرین و گرفتگی عضلانی در اینجا به اختصار این صدمات را معرفی کرده و راه کارهایی سریع برای درمانشان پیشنهاد می کنیم:

-       خونریزی بینی عبارت است از خروج خون از یک یا هر دو مجرای بینی که شدید یا خفیف باشد برای درمان خونریزی با انگشتان شست لب بالایی را درست در زیر بینی محکم فشار دهید همچنین کمپرس آب سرد موثر خواهد بود.

-       سوزش پهلو،درد شدید و زودگذری است که بیشتر ورزشکاران در بسکتبال و دو بدان دچار می شوند برای درمان به آرامی پهلوی خود را مالش دهید.

-       شکستگی، هر گاه یک یا چند استخوان از حالت طبیعی خارج شده و در آن شکاف یا فاصله ایجاد شود شکستگی ایجاد شده برای درمان بعد از ثابت و بی حرکت نمودن مصدوم و بانداژ و اتل گذاری او را به بیمارستان منتقل کنید.

-       در رفتگی مفصلی تغییر مکان مفصل براساس عوامل مختلف است. درصد جا انداختن مفصل بر نیایید چون موجب تغییر شکل آن می شود سریعاً به پزشک مراجعه شود.

-       استرین صدمه ای است که به غش عضلانی وتری وارد می آید روش درمان استراحت و جلوگیری از حرکت عضو صدمه دیده است.

-       اسپرین به صدمه برلیگانت می گویند

-       گرفتگی عضلانی به علت اصابت ضربات مختلفی است که منجر به آسیب پوست و عضلات شده . استفاده از کمپرس در موضع صدمه دیده

مقابله با پوكي استخوان از زبان متخصصان

افزايش سن باعث ضعف، شكستگي استخوان، خميدگي پشت و كوتاه شدن قد مي‌شود كه اغلب كارشناسان از اين علائم به عنوان نشانه‌هاي پيري ياد مي‌كنند، اما اين علائم در واقع نشانه‌هاي يك بيماري به نام "پوكي استخوان" يا "استئوپروز" است.

مهران ستاره، جراح و متخصص ارتوپدي كه پوكي استخوان را به دليل عدم وجود درد و هر گونه علائم هشداردهنده‌، قاتل خاموش مي‌نامد، اين عارضه را كاهش تراكم استخوان تعريف كرده و اظهار مي‌كند: افزايش سن، عدم تحرك، يائسگي، رژيم غذايي فاقد پروتئين و كلسيم، مصرف برخي داروها، عدم تماس با نور خورشيد به ويژه در مناطق سردسير و نيز زمينه‌هاي ارثي و عوامل ژنتيكي، از جمله عوامل موثر در پيشرفت و تسريع كاهش تراكم استخوان است.

ژيلا اميني، فيزيوتراپ هم داروهاي ضد انعقاد خون نظير هپارين، ضدتشنج مثل فنتوئين، داروهاي ادرارآور، مصرف طولاني مدت مسكن‌ها، اختلالات هورموني نظير كم‌كاري و پركاري تيروئيد و ابتلا به ديابت را در بروز پوكي استخوان موثر مي‌داند.

ستار غانمي‌فرد كه پژوهش‌هايي در خصوص تغذيه دانش‌آموزان و دانشجويان داشته است، كمبود كلسيم را يكي از اصلي‌ترين عوامل ابتلا به پوكي استخوان مي‌داند و مي‌گويد: كاهش استروژن، مصرف سيگار و الكل و برخي بيماري‌ها نيز در كاهش توده استخواني موثر است.

منابع كلسيم

غانمي‌فرد، شير كم‌چرب، ماست بدون چربي، پنير، دانه خردل، كلم پيچ، كنسرو ماهي آزاد با استخوان و نيز ساردين با استخوان، گل‌كلم، برگ كلم و برگ شلغم را از جمله منابع غذايي غني از كلسيم دانسته و اضافه مي‌كند: انواع مواد خوراكي نظير سيب زميني، كدو، نخود، صيفي‌جات و ريشه بعضي از اين مواد نيز منبع مناسبي براي تامين كلسيم هستند.

اين پژوهشگر تغذيه با ذكر اين مطلب كه حبوبات نيز منبع خوبي براي كلسيم هستند، اظهار مي‌كند: مقدار كلسيم جذب شده از حبوبات به خاطر اسيد فيتيك موجود در آنها كم است.

غانمي‌فرد، لبنيات پرچرب مانند خامه و پنير چرب را حاوي كلسيم كمتري مي‌داند و توصيه مي‌كند: از خوردن غذاهاي پرچرب پرهيز شود، زيرا وجود چربي در غذا باعث تركيب آن با كلسيم در روده‌ها و ايجاد تركيبات نامحلول كلسيم مي‌شود كه اين ماده معدني را غيرقابل جذب مي‌كند.

تشخيص بيماري

طبق پيش‌بيني سازمان بهداشت جهاني، اين بيماري در سراسر دنيا در حال افزايش است، اين در حالي است كه تا 20 سال گذشته به دليل نبود راهي براي اندازه‌گيري تراكم استخوان و درمان بيماري، وجود آن ناديده گرفته مي‌شد؛ اما امروزه از طريق دانسيتومتري ميزان تراكم استخوان قابل اندازه‌گيري است.

اميني با اشاره به اين‌كه مچ دست، ران و مهره‌هاي پشتي، شايع‌ترين مناطق درگير پوكي استخوان هستند، تصريح مي‌كند: اين بيماري اغلب به طور تصادفي در عكسبرداري با اشعه X ، ايجاد شكستگي در طول يك تصادف يا درد پشت در اثر ايستادن طولاني مدت، خود را نشان مي‌دهد.

غلامرضا احمدي، متخصص پزشكي هسته‌اي، دانسيتومتري را اندازه‌گيري تراكم ماده معدني استخوان عنوان كرده و مي‌گويد: به دليل ارتباط مستقيم بين پوكي استخوان و شكستگي، انجام دانسيتومتري جهت تعيين ميزان طبيعي ماده معدني استخوان پيشنهاد مي‌شود. وي با بيان اين كه دانسيتومتري روشي بي‌ضرر براي تشخيص زودرس پوكي استخوان است، توصيه مي‌كند: قبل از ابتلا به اين بيماري، زنان بالاي 45 سال و مردان بالاي 55 سال، حتي بدون داشتن علائم پوكي استخوان بايد اين تست را انجام دهند تا در آينده دچار شكستگي استخوان نشده و متحمل هزينه‌هاي سرسام‌آور و درد روحي و جسمي ناشي از اين بيماري نشوند.

اين پزشك متخصص، سنجش استخوان را براي زنان يائسه، به ويژه كساني كه زودتر دچار يائسگي مي‌شوند، بيماران ديابتي، پيوند كليوي، تالاسمي ماژور، افرادي كه براي مدت طولاني از كورتيكواستروئيدها استفاده كرده‌اند، بيماراني كه به علل مختلف دچار شكستگي شده و افرادي كه در سنين بالاتر به سر مي‌برند، ضروري عنوان كرد.

احمدي با ذكر اين مطلب كه هزينه انجام سنجش تراكم استخوان به مراتب كمتر از هزينه درمان پوكي استخوان است، تصريح مي‌كند: اين مبلغ بسته به نوع و مرحله بيماري در افراد مختلف متفاوت بوده و به طور تقريبي هزينه‌اي معادل 26 هزار تومان دارد.

وي ادامه داد: در صورتي كه ميانگين بين 1 تا 5/2 باشد، فرد دچار استئوپني و كمبود استخوان و در ميانگين‌هاي بالاي 5/2 مبتلا به استئوپروز بوده و در معرض شكستگي قرار دارد.

عوارض

دكتر ستاره، شكستگي را مهم‌ترين عارضه پوكي استخوان مي‌داند و مي‌گويد: در استئوپروزهايي كه در سنين بالا رخ مي‌دهد، اولين شكستگي در ناحيه لگن، در 25 تا 30 درصد موارد منجر به مرگ بيمار خواهد شد. وي اظهار مي‌كند: 50 درصد اين گروه نيز با وجود درمان، طي يك سال پس از شكستگي جان خود را از دست مي‌دهند كه اين آمار، رقم بالايي به حساب مي‌آيد. اين ارتوپد متذكر مي‌شود: چنانچه فردي از ارتفاعي كمتر از سطح بدن خود سقوط كند و دچار شكستگي شود، قطعا به پوكي استخوان مبتلا مي‌باشد.

درمان

يك جراح و متخصص ارتوپدي، استخوان را بافت پويا و دائما در حال ساخت‌وساز و تخريب معرفي و تصريح مي‌‌كند: هدف از درمان استئوپروز، كاهش فرايند تخريب نسبت به ساخت‌وساز و منطقي كردن شيب كاهش تراكم استخوان مي‌باشد.

اميني در خصوص درمان علائم استئوپروز از طريق فيزيوتراپي اظهار مي‌كند: چنانچه استخوان‌ها در اثر پوكي دچار شكستگي شده و محدوديت حركتي پيدا كرده باشند، با انجام ورزش‌هاي مناسب همچنين با بهره‌گيري از فيزيكال‌تراپي، الكتروتراپي و مكانوتراپي، دامنه حركتي مفاصل به حالت طبيعي برگردانده شده و از بدشکل شدن آنها جلوگيري مي‌كند.

وي مي‌افزايد: فيزيوتراپي موجب كاهش درد و جلوگيري از پيشرفت بيماري مي‌گردد. در سنين بالاي 40 سال نيز كاهش درد و بازگشت دامنه حركتي مفاصلي كه محدوديت يافته‌اند، از طريق درمان امكان‌پذير مي‌باشد. اميني با ذكر اين مطلب كه استئوپروز در سنين بالاي 65 سال قابل درمان نيست، ابراز مي‌كند: در افرادي كه به ميزان زيادي داروي كورتون مصرف كرده‌اند، پوكي استخوان قابل درمان نمي‌باشد، اما دفرميته‌هاي مفاصل قابل رفع است.

وي هر دوره فيزيوتراپي را شامل 10 جلسه عنوان مي‌كند و مي‌گويد: طول دوره درمان با توجه به ميزان پيشرفت بيماري و تشخيص پزشك متفاوت مي‌باشد.

سازمان بهداشت جهاني، سال‌هاي 2000 تا 2010 را دهه استخوان و مفاصل ناميده است و مي‌گويد: اين اقدام بيانگر آثار و تبعات ويرانگر و خطرزاي پوكي استخوان مي‌باشد كه عنوان «اپيدمي خاموش قرن» را نيز به خود گرفته است.

بر اساس تغييرات سال‌هاي اخير در ميزان اين بيماري در نقاط مختلف دنيا، پيش‌بيني مي‌شود اين بيماري در 60 سال آينده، در بعضي مناطق كه شيوع كمتري داشته، روبه افزايش خواهد گذاشت و برعكس مثلا در آمريكاي شمالي و اروپا که امروزه نيمي از موارد شكستگي مفصل ران را در افراد مسن شامل مي‌شوند، با اقدامات پيشگيرانه‌اي كه در حال حاضر روي دختران جوان متمركز شده است، تا سال 2050 اين ميزان قابل كاهش به يك‌چهارم مي‌باشد. اين در حالي است كه پيش‌بيني مي‌شود در آسيا و آمريكاي لاتين، شيوع پوكي استخوان همچنان روبه افزايش باشد.

با افزايش سن ، ضعف ، شکستگي استخوان ها، خميدگي پشت و کوتاه شدن قد ايجاد مي شود و اغلب از اين نشانه ها به عنوان نشانه هاي طبيعي پير شدن ياد مي شود؛ اما در واقع اين علايم ، نشانه هايي از يک بيماري است به نام پوکي استخوان. خوشبختانه امروزه هم در ميان پزشکان و هم در ميان مردم عادي ، آگاهي از اين بيماري افزايش يافته و تشخيص و درمان آن در مراحل اوليه بيماري انجام مي شود. «براي استخوان خود خرج کنيد تا دچار اولين شکستگي نشويد».

اين شعار سال 2003 سازمان بهداشت جهاني WHO است.سازمان مذکور همچنين سالهاي 2000 تا 2010 را دهه استخوان و مفاصل تعيين کرده است.اين اقدام سازمان بهداشت جهاني بيانگر آثار و تبعات ويرانگر و خطرزاي اين بيماري است که عنوان اپيدمي خاموش قرن را نيز به خود گرفته است.
به گفته کارشناسان ، در حال حاضر قريب به 7 ميليون نفر در کشور به پوکي استخوان مبتلا هستند که اين بيماري سالانه با تحميل هزينه هاي هنگفت درمان به دولت و خانواده هاي مبتلايان ، موجبات مرگ يا از کار افتادگي مي شود و خروج تعداد کثيري از چرخه زنگي مادي و سالم فراهم مي آورد.گزارش ها حاکي است که در سال 1996، هزينه درمان 5/1ميليون مورد شکستگي ناشي از بيماري پوکي استخوان در امريکا، بالغ بر 14 ميليارد دلار بوده است که اين رقم براي سال 2015 با 5/2 ميليون شکستگي ، به ميزان 60ميليارد دلار تخمين زده مي شود.اين در حالي است که در کشور ما هزينه هاي اينچنيني در سياهه و برآوردهاي مالي و اقتصادي مورد توجه قرار نمي گيرد.

***پوکي استخوان چيست؟ ***
پوکي استخوان (osteoporosis) به معني پوک شدن يا نازک شدن استخوان ها به هر علتي است و در بيشتر افراد سالخورده ديده مي شود.از دست رفتن استخوان ها با افزايش سن يک پديده کلي است ، اما وقتي توده استخواني به حدي مقدارش کم مي شود که احتمال بروز شکستگي ايجاد مي شود، يک بيماري به حساب مي آيد.اين شکستگي ها، علامت بارز پوکي استخوان هستند و بخصوص در استخوان هاي مچ دست ، ستون فقرات و استخوان فوقاني ران ديده مي شوند.خطر بروز شکستگي استخوان بر اثر پوکي استخوان با افزايش سن زياد مي شود. گرچه پوکي استخوان در خانمهاي سالخورده خيلي شايع است ، اما اين بيماري مي تواند مردان را هم گرفتار سازد و در هر سني از کودکي تا بزرگسالي هم رخ دهد.فراواني پوکي استخوان در نقاط مختلف جهان فرق مي کند و در اروپاي غربي و امريکا شايع تر است ؛ افراد سفيد اروپايي و نيز آسيايي ها را هم نسبت به سياه پوستان بيشتر گرفتار مي سازد.طي 50 سال گذشته با پيشرفت بهداشت ، مردم جهان طول عمر بيشتري پيدا کرده اند و در نتيجه تعداد افراد سالخورده افزايش يافته است.به همين علت تعداد شکستگي هاي استخوان بر اثر پوکي استخوان هم بيش از دو برابر شده است. اين شکستگي ها يک علت مهم مرگ در افراد سالخورده است و 15 تا 20 درصد کساني که دچار شکستگي استخوان فوقاني ران مي شوند، طي 6 ماه مي ميرند.

هزينه اي که صرف درمان شکستگي هاي ايجاد شده به علت پوکي استخوان مي شود، همان طور که قبلا اشاره شد بسيار زياد است و هر ساله ميلياردها دلار در اين موارد صرف مي شود که با افزايش تعداد افراد سالخورده اين مبالغ نيز افزايش مي يابند. ***چه کساني دچار پوکي استخوان مي شوند؟ ***هر کس ممکن است دچار پوکي استخوان شود، اما بعضي افراد نسبت به ديگران بيشتر در خطر ابتلا به اين بيماري هستند. در هر شخصي ، بروز پوکي استخوان بستگي به عواملي مثل سن ، جنس و نژاد دارد.يک خانم سالخورده نسبت به يک مرد جوان بيشتر در خطر ابتلا به اين بيماري است و يک سياهپوست آفريقايي نسبت به يک آسيايي يا اروپايي کمتر در معرض ابتلا به اين بيماري قرار دارد.عوامل ژنتيکي و وراثتي در تعيين حداکثر توده استخواني موثر هستند و همچنين ممکن است در سرعت از دست دادن استخوان به علت افزايش سن هم نقش داشته باشند.عوامل ژنتيکي: از آنجا که پوکي استخوان بسيار شايع است ، بسياري از افراد اثرات اين بيماري را در يک يا چند نفر از خويشاوندان خود مي بينند و نگران اين هستند که آنها هم ممکن است اين بيماري را به ارث ببرند.پوکي استخوان مشکلي است که در نتيجه افزايش سن ايجاد مي شود، اما بعضي از افراد را بيشتر از سايرين مبتلا مي کند. هيچ ترديدي وجود ندارد که عوامل ژنتيکي در ايجاد اين بيماري دخيل هستند، اما اين عوامل در ايجاد اين بيماري زياد قوي نيستند. ***عوامل خطرزا ***بيماري هاي زير و درمان هاي آنها باعث افزايش خطر ابتلا به پوکي استخوان مي شوند:يائسگي زودهنگام: يائسگي به زماني گفته مي شود که عادات ماهانه يک خانم متوقف مي شود که معمولا در سنين حدود 50 سالگي اين امر اتفاق مي افتد.به يائسگي قبل از اين سن ، خواه به علت طبيعي يا در نتيجه برداشتن تخمدان ها، راديوتراپي يا شيمي درماني براي سرطان ها، يائسگي زودهنگام گفته مي شود.خانمهايي که يائسگي زودهنگام دارند يا کساني که به هر علتي دچار کمبود استروژن شده اند، در معرض خطر بيشتري براي ابتلا به پوکي استخوان هستند.آمنوره: آمنوره يا فقدان عادات ماهانه قبل از يائسگي ممکن است به دلايل مختلفي ايجاد شود. اين وضعيت در خانمهاي مبتلا به بي اشتهايي هاي عصبي و نيز در خانمهاي لاغري که تمرينات ورزشي شديد مي کنند مثل ورزشکاران حرفه اي يا ژيمناست ها بسيار شايع است.همچنين در خانمهايي که دچار بيماري هاي مزمن مثل بيماري کبدي يا التهاب روده ها هستند، آمنوره ديده مي شود.
در آمنوره ، هورمون جنسي استروژن کاهش مي يابد که عامل خطر براي بروز پوکي استخوان است.بيماري هاي تيروئيد: پرکاري تيروئيد اگر به اندازه کافي درمان نشود، مي تواند منجر به از دست دادن استخوان و در نتيجه پوکي استخوان شود.همچنين در موارد کم کاري تيروئيد، در صورت استفاده بيش از اندازه از هورمون تيروئيد همين اثر ممکن است ايجاد شود؛ بنابراين خانمهايي که از قرصهاي تيروئيد استفاده مي کنند بايد با انجام آزمايش هاي منظم خون از ميزان هورمون تيروئيد خونشان باخبر باشند.سابقه قبلي شکستگي استخوان: افرادي که دچار يک يا چند شکستگي استخوان بر اثر پوکي استخوان شده اند، احتمال زيادي دارد که در آينده نيز به شکستگي هاي ديگري مبتلا شوند.دليل اين وضعيت روشن نيست اما ممکن است به علت ساختمان شکننده استخوان آنها باشد.ساير بيماري ها: بيماري هاي ديگري نيز وجود دارند که مي توانند پوکي استخوان ايجاد کنند. اين بيماري ها شامل بيماري کبدي مزمن ، نارسايي کليه ها و التهاب روده ها مي شوند.عوامل خطر مرتبط با نحوه زندگي بسياري از جنبه هاي زندگي روزانه مي تواند روي استخوان ها اثر بگذارد که گرچه اثر اين عوامل روي استخوان و ايجاد شکستگي به طور کلي کمتر از عوامل خطري هستند که قبلا شرح داده شد، اما از اين نظر که مي توان اين عوامل را اصلاح نمود و خطر پوکي استخوان را کاهش داد، اهميت دارند:عدم فعاليت بدني/ رژيم غذايي/ الکل/ سيگار کشيدن ***تشخيص پوکي استخوان ***از آنجا که بيماري پوکي استخوان قابل پيشگيري است ، تشخيص هرچه سريع تر آن در افراد، بسيار حائز اهميت است.در عمل اين بدان معني است که قبل از بروز شکستگي ، کاهش توده استخواني را تشخيص دهيم.

تا همين اواخر، اين امر ممکن نبود؛ اما امروزه راههايي وجود دارد که به وسيله آنها مي توانيم مقدار استخوان را در افراد اندازه بگيريم.اندازه گيري توده استخواني معمولا در قسمتهايي از اسکلت بدن انجام مي شود که احتمال شکستگي در آنها بيشتر است ؛ يعني مچ دست ، ستون فقرات و استخوان فوقاني ران. اندازه گيري توده استخواني اطلاعاتي در مورد احتمال بروز شکستگي مي دهد.همان گونه که اندازه گيري فشار خون اغلب براي پيش بيني خطر بروز سکته مغزي انجام مي شود يا اندازه گيري سطح کلسترول خون براي پيش بيني احتمال بروز بيماري قلبي صورت مي گيرد، بنابراين اندازه گيري توده استخواني هم براي ارزيابي احتمال بروز شکستگي انجام مي شود. آزمايش خون و ادرار با انجام آزمايش خون و ادرار نمي توان پوکي استخوان را تشخيص داد. اما با اندازه گيري انهدام و ساختن استخوان مي تواند براي اندازه گيري سرعت از بين رفتن استخوان استفاده شود. اين يک روش تحقيقاتي است و در کلينيک ها معمولا استفاده نمي شود، زيرا به اندازه کافي دقيق نيستند. ***بيماريابي پوکي استخوان ***در حال حاضر، تراکم سنجي استخوان دقيق ترين راه براي تشخيص پوکي استخوان است. سوالي که امروزه زياد پرسيده مي شود اين است که آيا تمام خانمها بعد از يائسگي بايد آزمايش اندازه گيري تراکم استخوان بدهند؟گرچه امروزه متخصصان عقيده دارند اين کار براي همه افراد ضرورتي ندارد.

***درمان پوکي استخوان ***
مي توان کارهاي زيادي کرد تا سرعت از دست دادن استخوان در آينده کاهش يابد و به حداقل برسد.درمان پوکي استخوان شامل تسکين درد، بهبود حرکت و فعاليت و کمک به کنار آمدن با اثرات رواني اجتماعي بيماري مي شود و از کاهش بيشتر استخوان تا خطر بروز شکستگي در آينده جلوگيري مي کند.دانستن اين که اقداماتي وجود دارد که آنها مي توانند با انجام آنها باعث بهبود وضعيت شوند مثل تمرينات ورزشي ، تغيير در رژيم غذايي و جلوگيري از زمين خوردن و سقوط به اين بيماران کمک مي کند احساس غلبه بر بيماري و کنترل خودشان داشته باشند و شانس بهبودي خود را بيشتر کنند.همچنين بسياري از بيماران صحبت کردن با ساير بيماران دچار پوکي استخوان رامفيد تشخيص مي دهند و متوجه مي شوند که تنها آنها بيمار نيستند و افراد ديگري هم از اين بيماري رنج مي برند.کنترل درد: درد در پوکي استخوان خيلي متغير است. بعضي افراد داراي درد مزمن شديدي هستند، در حالي که بعضي ديگر فقط يک درد جزيي دارند.دردي که به دنبال شکستگي استخوان فوقاني ران يا مچ دست ايجاد مي شود. در بيماران دچار شکستگي ستون فقرات ، عضلات اطراف ستون فقرات اغلب به علت درد دچار اسپاسم و گرفتگي مي شوند و در نتيجه خودشان بيشتر باعث تشديد درد مي شوند.بنابراين تسکين اين گرفتگي عضلات با استفاده از فيزيوتراپي ملايم مي تواند به کاهش درد کمک زيادي کند. از هيدروتراپي (تمرين آرام در آب گرم) نيز مي توان براي تسکين اسپاسم و گرفتگي عضلات استفاده کرد.کنترل رژيم غذايي: يک رژيم غذايي حاوي کلسيم زياد مي تواند به سلامت و قوي شدن استخوان ها کمک کند. لبنيات حاوي مقادير زيادي کلسيم هستند و افرادي که از لبنيات استفاده نمي کنند بايد براي رساندن کلسيم به بدنشان از قرصها و مکمل هاي کلسيم دار استفاده نمايند.

از کاهش شديد وزن بايد خودداري شود چون اين کار باعث کاهش حداکثر توده استخواني خواهد شد.کلسيم: يک رژيم غذايي متعادل براي سلامت استخوان ها بسيار اهميت دارد. بخصوص مصرف کلسيم کافي به رسيدن به يک حداکثر توده استخواني خوب کمک کرده و همچنين باعث کاهش از دست دادن استخوان در سن هاي بالاتر مي شود.گرچه بسياري از غذاها حاوي کلسيم هستند، اما تمام آنها بعد از خورده شدن ، کلسيم زيادي در بدن آزاد نمي کنند. بهترين منبع کلسيم ، لبنيات مثل شير و پنير و تخم مرغ هستند.اثرات کاهش شديد وزن: لاغر شدن شديد داراي اثرات مضري روي استخوان هاست. بيماران دچار بي اشتهايي عصبي ، اغلب حتي هنگامي که جوان هستند دچار پوکي استخوان شديد مي شوند وگرچه مقداري از اين از دست دادن استخوان آنها مربوط به آمنوره است ، اما کاهش وزن آنها علت اصلي اين از دست دادن استخوان است.بي اشتهايي عصبي اغلب هنگام نوجواني و بلوغ ايجاد مي شود، يعني هنگامي که اسکلت بدن در حال رشد است. از دست دادن استخوان در اين مرحله منجر به کاهش حداکثر توده استخواني شده و خطر بروز پوکي استخوان را بشدت افزايش مي دهد.برعکس افرادي که داراي وزن بيش از حد هستند، توده استخواني زيادي دارند، اما اين بدان معني نيست که چاق شدن افراد را تشويق کنيم ؛ زيرا چاقي روي سلامت افراد اثرات زيانباري مي گذارد.بهترين کار اين است که با توجه به قد، به يک وزن مناسب دست پيدا کنيم. بيماراني که از پوکي استخوان رنج مي برند و افرادي که وزن کمتر از معمول دارند، بايد در صورت امکان افزايش وزن دهند و به وزن طبيعي برسند.رژيم غذايي خاص: غير از مصرف مقادير زياد کلسيم ، رژيمهاي غذايي خاصي براي بيماران دچار پوکي استخوان توصيه نمي شود.در واقع مصرف مقادير زياد پروتئين که به صورت گوشت مصرف مي کنيم ، ممکن است باعث از دست دادن کلسيم از بدن شود. با اين حال ، گياهخواراني که از مصرف لبنيات خودداري مي کنند، بايد از قرصها و مکملهاي کلسيمي استفاده کنند.

مصرف ويتامين ها: کمبود ويتامين D در افراد سالخورده شايع است و مي تواند باعث از دست دادن استخوان شود. افرادي که زياد در خانه هستند و کمتر بيرون مي روند تا با نور خورشيد مواجه شوند ممکن است کمبود ويتامين D ايجاد شود.معمولا در رژيم غذايي افراد ويتامين D وجود دارد، اما منبع اصلي ويتامين D ماهي هاي چرب است که مردم کمتر آنها را به طور منظم مصرف مي کنند.لبنيات حاوي مقادير کمي ويتامين D هستند. مقدار نياز روزانه توصيه شده 400 واحد بين المللي IU است ، اما براي افراد سالخورده اين مقدار 800 واحد IU است.اين مقدار ويتامين کاملا بي خطر بوده و هيچ گونه عوارض جانبي ندارد.تمرينات ورزشي: تمرينات ورزشي به غير از اين که براي سلامت استخوان ها مفيد است ، براي سلامت کلي بدن نيز سودمند است.فعاليت کم و بي حرکتي منجر به از دست رفتن سريع استخوان ها مي شود، در حالي که انجام تمرينات ورزشي بخصوص در هنگام کودکي و نوجواني مي تواند باعث افزايش توده استخواني شود.به طور کلي بهتر است به اندازه متوسط، تمرينات ورزشي انجام دهيم و روزي نيم ساعت پياده روي کنيم.سيگار نکشيدن: سيگار کشيدن از هر نظر براي سلامت مضر است و استخوان ها هم در اين امر مستثنا نيستند. همچنين شواهد نشان مي دهد بعضي درمان هايي که براي پوکي استخوان انجام مي شود، در افراد سيگاري کمتر تاثير دارد.جلوگيري از زمين خوردن و سقوط: در محيط اطراف ما موارد زيادي وجود دارد که خطر زمين خوردن و سقوط را در افراد افزايش مي دهد و شما فقط با دانستن نکاتي ساده مي توانيد از زمين خوردن جلوگيري کنيد.براي افرادي که مشکل تعادل دارند، استفاده از يک عصا مي تواند کمک کننده باشد، بخصوص در خارج از خانه.مراجعه به پزشک: اگر نگران هستيد که ممکن است دچار پوکي استخوان باشيد يا بيماري خاصي داريد که زمينه را براي ايجاد پوکي استخوان در آينده آماده مي کند، مي توانيد به پزشک مراجعه کنيد و اين نگراني را با او در ميان بگذاريد.پوکي استخوان هر چه سريع تر تشخيص داده شود، نتايج بعدي بهتر خواهند بود.

رشد طولي استخوان‏ها تا قبل از 20 سالگي كامل و متوقف مي‏گردد. اما افزايش استحكام استخوان‏ها بعد از سن 20 سالگي همچنان ادامه خواهد داشت. بين سن 30-20 سالگي استخوان‏ها ضخيم و عريض مي‏شوند و در سن 30 سالگي به حداكثر حجم تراكم استخواني خود مي‏رسد. بنابراين هرچه در سنين پايين ذخيره توده استخواني شما بيشتر باشد در سنين بالا از استخوان‏هاي قوي‏تري برخوردار خواهيد بود.

آيا شما در معرض خطر پوكي استخوان هستيد؟

 و با جواب دادن به سوالات زير به صورت بلي يا خير مي‏توانيد حدس بزنيد تا چه اندازه در معرض خطر ابتلا به پوكي استخوان مي‏باشيد.
 1- آيا تا به حال پدر يا مادرتان با ضربه خفيف يا افتادن ساده دچار شكستگي ران شده‏ايد؟
 2- آيا شما در اثر ضربه يا زمين خوردن دچار شكستگي شده‏ايد؟
 3- آيا به مدت 3 ماه از قرص‏هاي حاوي كورتن استفاده كرده‏ايد؟
 4- آيا قد شما بيشتر از 3 سانتي‏متر كوتاه شده است؟
 5- آيا نوشابه‏هاي الكلي مصرف مي‏كنيد؟
 6- آيا روزانه بيشتر از 10 نخ سيگار مي‏كشيد؟

خانم‏ها

 7- آيا قبل از سن 45 سالگي يائسه شده‏ايد؟
 8- آيا قطع عادت ماهيانه به مدت يكسال داشته‏ايد؟

آقايان

9- آيا احساس سرد مزاجي يا ناتواني جنسي يا مشكلات جنسي كه ناشي از كمبود هورمون تستوسترون مي‏باشد، مي‏كنيد؟
اگر به هر كدام از سوالات بالا جواب بلي داده‏ايد به اين معني نيست كه شما حتماً مبتلا به پوكي استخوان هستيد ولي بايد براي ارزيابي بيشتر به پزشك مراجعه كنيد. تشخيص پوكي استخوان بايد توسط پزشك و از طريق بررسي و سنجش تراكم استخوان انجام شود. مهم اين است كه پوكي استخوان به آساني قابل تشخيص و درمان مي‏باشد.
 

چگونه بدانم پوكي استخوان دارم؟

 پوكي استخوان را (بيماري خاموش) مي‏گويند زيرا ضعيف شدن استخوان‏ها علامت واضحي ندارد. اولين علامت واضح آن يك شكستگي دردناك است كه با كوچكترين ضربه در مچ دست، استخوان ران يا استخوان فقرات اتفاق مي‏افتد. دليل هر شكستگي پوكي استخوان نيست ولي اگر يكي از علائم زير را در خودتان مشاهده كرديد بايد به فكر پوكي استخوان باشيد.
1- اگر قدتان نسبت به گذشته كوتاه‏تر شده
2- اگر احساس مي‏كنيد ستون فقرات شما قوز شده
3- اگر با ضربه خفيف يا افتادن ساده يا بدون علت، دچار شكستگي شده‏ايد.
پوكي استخوان توسط پزشكان عمومي، متخصصين داخلي، غدد، زنان، روماتولوژي و اورتوپدي تشخيص و درمان مي‏شود.

چگونه مي‏توان از پوكي استخوان پيشگيري كرد؟

 شيوه زندگي و تغذيه خوب براي داشتن استخوان‏هاي سالم لازم و حياتي است.
 اگرچه كلسيم در تمام سنين براي استخوان‏ها لازم است و بايد در رژيم غذايي گنجانده شود ولي ويتامين D به همراه كلسيم در استحكام استخوان‏ها نقش اساسي دارد. استفاده روزانه از آفتاب و خوردن ويتامين D اين نياز را تأمين مي‏كند.
• تغذيه سالم (به كتابچه “تغذيه و پوكي استخوان“ مراجعه كنيد)
• سيگار نكشيد
• نصرف نكردن نوشيدني‏هاي حاوي الكل
• ورزش
فعاليت‏هاي فيزيكي در دوران كودكي و جواني اثر مثبت در شكل‏گيري و تراكم استخواني دارد.
 ورزش در دوران ميانسالي و در افرادي كه دچار پوكي استخوان مي‏باشند نيز اثر زيادي در پيشگيري و افزايش تراكم استخوان دارد. تند راه رفتن، استفاده كردن از پله، كوه‏نوردي و ورزش‏هاي روزانه به ترميم و ساختن بافت استخوان كمك مي‏كند.
 بطور كلي فعاليت‏هاي فيزيكي سبب تقويت عضلات و افزايش تعادل بدن مي‏گردد، در نتيجه از افتادن كه علت اصلي شكستگي است جلوگيري مي‏شود و وضع روحي شما را نيز بهبود مي‏بخشد.

نقش تغذیه در پیش گیری از پوکی استخوان

پوکی استخوان یا استئوپوروز حالتی است که در آن استخوان شکننده شده و احتمال شکستگی با ضربات کوچک افزایش می یابد . پوکی استخوان از گرفتاری های شایع ، در جوامع بشری است ، که بعد از سن 35 سالگی روند آن در انسان آغاز می شود. حدود نیمی از زنان مسن تر از 45 سال و 90درصد زنان مسن تر از 75 سال به بیماری پوکی استخوان مبتلا می شوند. مردان مسن نیز به پوکی استخوان دچار می شوند که البته میزان ابتلای آنان کم تر از زنان است. به طور تقریبی از هر 3 زن یک نفر و ازهر دوازده مرد یکی به پوکی استخوان دچارمی شوند . این امر در سال ، منجربه ده ها هزار شکستگی ناتوان کننده ، در مبتلایان می شود که متاسفانه تعداد اندکی از مبتلایان به پوکی استخوان مورد بررسی و ارزیابی قرار می گیرند .

این شکستگی ها به طور عمده دراین نواحی رخ می دهد : گردن ، استخوان ران ، مهره های ستون فقرات و استخوان های مچ دست ، حتی گاهی شکستگی های خود به خود مهره ها ، گردن و استخوان ران هم دیده می شود.

می توان بافت استخوانی را به زبان ساده به صورت زیر تقسیم کرد: استخوان انسان همانند یک ساختمان است که دارای اسکلت بندی ، دیوار چینی و ملات بین آجرهاست. اسکلت این استخوان ها از رشته های قوی و محکمی به نام رشته های کلاژن تشکیل شده که مابین رشته ها را املاح کلسیم پرمی کند. همچنین از آنجا که استخوان ، بافتی زنده است ، محتوی مقدار زیادی سلول های جوان و بالغ استخوانی است که وظیفه ساختن بافت استخوان ها را به عهده دارند.

پوکی استخوان عارضه ای است که با بالا رفتن سن به وجود می آید ، در نتیجه از استحکام بافت و املاح استخوانی کم شده و از مقاومت آن کاسته می شود. استخوان انسان در دوران کودکی از خاصیت ارتجاعی برخوردار است و تحمل فشار زیاد را دارد و به تدریج سفت و محکم می شود ، این مسئله در سن 20 سالگی به اوج خود می رسد ، بین سن 20 تا 35 سالگی استحکام استخوان ها به همان قوت باقی می ماند. به همین دلیل ضربات شدید ، مثل تصادفات می تواند منجر به شکستگی استخوان شود. اما از این سن به بعد ، به تدریج و با سرعتی کم ، از تراکم استخوان ها کم شده و با بالارفتن سن ، پوک می شوند. در زنان، بعد از سن یائسگی به علت توقف ترشح هورمون های زنانه و نقش مهم این هورمون ها در استحکام استخوان ها ، شیوع پوکی استخوان زیادتر می شود.

چه کسانی در معرض پوکی استخوان قرار دارند؟

به طور تقریبی و با احتمال زیاد همه ما در معرض پدیده ناخوشایند پوکی استخوان قرار داریم.

·افراد مسن در معرض ابتلای بیشتری قرار دارند.

·عارضه پوکی استخوان در نزد خانم ها بعد از سن یائسگی بسیار شایع و زنان ، بیش از مردان به پوکی استخوان مبتلا می شوند ، به ویژه اگر یائسگی زودرس در خانم ها ایجاد شده باشد.

·تحرک بدنی و ورزش ، باعث استحکام استخوان ها در هر سنی می شود. عدم تحرک و استراحت زیاد باعث تحلیل و پوکی سریع استخوان ها می شود و شکستگی استخوانی را بیشتر می کند.

·گاه پوکی استخوان در برخی ازخانواده ها بیشتر دیده می شود. همچنین در بعضی از نژادها مثل بعضی از نژادهای آسیایی این پوکی بیشتر است.

·تغذیه ، نقش مهمی در پوکی استخوان به عهده دارد. افرادی که کلسیم کافی در رژیم غذایی آنها وجود ندارد و یا ویتامینDکافی دریافت نمی کنند، در معرض ابتلا بیشتری هستند.

· همچنین نتایج حاصل از مصرف سیگار و قهوه زیاد هم ، در پوکی استخوان ثبت شده است.

کسانی که خود سیگار می کشند، یاهمنشین سیگاری هاهستند، در معرض پوکی استخوان زودرس قراردارند و زنانی که سیگارمی کشند، دچار پوکی استخوان شدیدتری هستند.

· استفاده طولانی از کورتن ها و یا داروهای ادرارآور، می تواند باعث پوکی استخوان شود. البته قابل ذکر است که مصرف یک یا چند آمپول کورتن در سال چنین اختلالی را ایجاد نمی کند.

· افرادی که از بعضی اختلالات هورمونی مشخص رنج می برند ، مثل پرکاری تیروئید وپارا تیروئید، کم کاری غددجنسی و بیماری کوشینگ در معرض ابتلای بالاتری به پوکی استخوان هستند.

 آیا پوکی استخوان علامتی دارد؟

متاسفانه باید گفت پوکی استخوان قبل از بروز عوارض آن علامتی ندارد.علائم هنگامی ایجاد می شود که شکستگی اتفاق افتاده باشد. درد ناگهانی و شدید درستون فقرات ، می تواند از علائم شکستگی های ستون فقرات باشد. ممکن است شکستگی مهره ، بدون درد اتفاق افتد و به صورت خمیدگی ستون فقرات و کاهش قد بیماردیده شود. اگر چه عکس برداری با اشعه ایکس به تشخیص شکستگی کمک می کند ، ولی برای تشخیص زودرس آن روش مناسبی نیست . پس بهتر است کلیه افرادی که درمعرض خطرپوکی استخوان قرار دارند، قبل از شروع عوارض، مورد ارزیابی قرار گیرند و در صورت مبتلا بودن ، اقدامات پیش گیرانه صورت گیرد.

بهترین روش برای تشخیص پوکی استخوان، سنجش تراکم استخوان یا دانسیتومتری است. خوشبختانه امروزه برای سنجش تراکم استخوان دستگاه های جدیدی ساخته شده که می تواند با دقت نسبتاً زیادی ، تراکم استخوانی و نسبت آن ، با استخوان سالم و سن مناسب را اندازه گیری کنند. آزمایش سنجش تراکم استخوانی بدون درد است و تنها چند دقیقه طول می کشد، همچنین احتیاج به آمادگی قبلی ندارد و در طی آن دارویی مصرف نمی شود. این سنجش، پزشک را قادرمی سازد تا شدت پوکی استخوان را اندازه گیری کرده ودرنتیجه استحکام استخوان را بسنجد.

بنابراین بهترین روش پیشگیری ازپوکی استخوان وعوارض آن، رعایت رژیم غذایی مناسب، فعالیت ورزشی مناسب و دوری ازعوامل کمک کننده در افزایش پوکی استخوان ، مانند استعمال دخانیات (به ویژه تمام موارد ذکر شده تا قبل از سن 35 سالگی) و ارزیابی های لازم برای تعیین میزان تراکم استخوانی است.

جلوگیری از پدیده پوکی استخوان

می توان با روش های بسیار ساده ای خطر پوکی استخوان را کاهش داد:

· با اطلاع از وضعیت استخوان ها به ویژه در خانم ها دردوران نزدیک به یائسگی، به وسیله مشورت با پزشک، به کار بردن روش تشخیص مناسب و در صورت نیاز تجویز دارو های ویژه می توان از پیشرفت بیماری و عوارض حاصل از آن پیش گیری کرد.

·تغذیه مناسب ، از روشهای موثر برای پیش گیری پوکی استخوان است. غذای انسان باید محتوی پروتئین ، املاح کافی و ویتامین های لازم باشد، تا روند پوکی استخوان کندتر شود.

بهترین منبع کلسیم و پروتئین، شیر، پنیر، ماست و غذاهای دریایی به ویژه ماهی است.

کلسیم یکی از اجزای سازنده استخوان است وغذای روزانه هر فرد بالغ ، باید حداقل حاوی 1000 تا1200 میلی گرم کلسیم باشد. البته این مقدار در زنان باردار ، شیرده، یائسه ، افراد مسن و بچه ها بیشتر بوده و بین 1500تا2000 میلی گرم است . همان طور که گفته شد، فرآورده های لبنی مانند شیر، ماست، کشک، قره قوروت، پنیر از منابع مهم و بسیار خوب کلسیم اند . سایر منابع حاوی کلسیم عبارتند از: سبزیجات برگ سبز ، کلم پیچ، شلغم، هویج، پرتقال ، انگور، توت فرنگی، خرمالو، زیتون، جعفری، اسفناج، کرفس، کشمش، بادام، پسته، گردو، حبوبات و غذاهای دریایی مانند ماهی به ویژه ماهی تن، کیلکا و ساردین.

در زیر به مقادیر تقریبی کلسیم در بعضی از مواد ذکرشده اشاره می شود:

پوکی استخوان یکی از مهمترین عوارض کاهش مصرف کلسیم است و در صورت همراهی با عواملی مانند:کمبود ویتامینC، کمبود ویتامین D، درمان با استروئیدها (کورتون)، بی حرکتی و... برشدت آن افزوده می شود. پس بیاییم با رعایت نکات زیر حافظ سلامتی استخوان ها وجلو گیری از پوکی استخوان خود ، در سن میانسالی و پیری باشیم.

1.   هم اکنون که مقدار نیاز روزانه کلسیم خود را می دانید، سعی کنید به میزان لازم از مواد حاوی کلسیم در روز استفاده کنید، تا دچار کمبود میزان کلسیم نشوید. این ذخیره سازی به ویژه در دهه دوم و سوم بسیار پر اهمیت است. در صورتی که نمی توانید مقدارلازم کلسیم را از فرآورده های غذایی طبیعی تهیه کنید ، برای جلوگیری از این بیماری نا خوشایند، سفارش می شود، به مصرف ترکیبات مکمل غذایی موجود در بازار بپردازید.

2.   ویتامین D برای سلامتی استخوان ها وجذب کلسیم لازم وضروری است. بنابراین زمانی را در بیرون از منزل بگذرانید، تا آفتاب بتواند پوست را برای ساختن ویتامین Dتحریک کند.

3.   به طور منظم ورزش کنید. استخوان های اطفال با ورزش کردن ، محکم می شوند و رشد طبیعی خواهند داشت. البته افراد بالغ نیز باید تحرک کافی داشته باشند. استراحت و عدم تحرک باعث تحلیل بافت استخوانی می شود. بهترین، مفید ترین و کم خرج ترین ورزش برای انسان های بالغ و به ویژه افراد مسن پیاده روی است. توجه داشته باشید که ورزش های تحمل وزن مثل پیاده روی نقش مهمی در رسوب کلسیم در استخوان ها دارند. ورزش هایی که فشار و تحمل استخوانی ندارند، کمتر از ورزش های تحمل وزن در این مسئله اثر مثبت دارند.

4.   ازمصرف مواد افزایش دهنده  پوکی استخوان مانند سیگار ، قهوه  فراوان و ... خودداری کنید.

5.    جایگزینی هورمون های زنانه ، در خانم های یائسه زیر نظر پزشک می تواند مانع پوکی استخوان زودرس شود.

درمان پوکی استخوان

اگر پس از سنجش تراکم استخوان، معلوم شد که مبتلا به پوکی استخوان هستید، با نظر پزشک خود می توانید تحت درمان های زیر قراربگیرید: درمان های متفاوتی هم اکنون برای پوکی استخوان وجود دارد که هر کدام با توجه به شرایط بیمار برای وی انجام می گیرد. از جمله تجویز ترکیبات حاوی کلسیم و ویتامینD، تجویز ترکیبات فلوراید و دارو های کاهنده سرعت پوکی استخوان مانندEtidronale &Alendronale و... که تمام موارد ذکر شده بسیار پر خرج و گران هستند و تنها موارد اول یعنی کلسیم و ویتامینD قابل دسترس تر، کم هزینه تر و برای عموم قابل استفاده تراست.

در نهایت در نظر داشته باشید که تغذیه مناسب سرشار از کلسیم و پروتئین، فعالیت و دوری ازعدم تحرک و انجام ورزش های مناسب از زمان کودکی و نوجوانی، بهترین و کم خرج ترین توشه و روش پیشگیری برای جلوگیری از پوکی استخوان است.

توصیه طلایی

مصرف روزانه نیم لیتر شیر 50 درصد نیاز افراد بالغ به پروتئین و 100 درصد نیاز افراد به کلسیم را برآورده می کند.

سن شروع وشيوع پوكي استخوان:    در زنان پوكي استخوان چهار برابر مردان ديده مي‏شود. در سالهاي بعد از يائسگي، مخصوصاً در سالهاي اول، معمولاً قدرت استخوان با سرعت زيادي كاهش مي‏يابد. سپس اين سرعت كم مي‏شود ولي روند پوكي استخوان ادامه مي‏يابد. زنان، مخصوصاً آنها كه بيشتر از 60 سال دارند بيشترين مبتلايان به پوكي استخوان‏اند. در مردان با افزايش سن، كاهش ناگهاني و عمده‏ي هورمونهاي جنسي، چنان كه در زنان اتفاق مي‏اافتد، پيش نمي‏آيد. كاهش تراكم وقدرت استخوان در آنها خيلي آهسته‏تر اتفاق مي‏افتد. اما در 65 تا 70 سالگي، زنان و مردان با يك سرعت استخوانهاي خود را از دست مي‏دهند.

علائم و عوارض پوكي استخوان:    چنان كه قبلاً گفته شد، ممكن است دچار پوكي استخوان باشيد، بدون آن كه از بيماري خود اطلاع داشته باشيد. به همين سبب است كه پوكي استخوان ”بيماري خاموش“ و يا ”بيماري بي‏سر و صدا“ ناميده مي‏شود. در مراحل اوليه‏ي بروز پوكي استخوان، علائم آن به ندرت ظاهر مي‏شود، كه اين ظاهر نشدن علائم تشخيص بيماري را دشوار مي‏كند.

پوكي استخوان در مراحل بعدي موجب بروز مسائل زير مي‏گردد:- شكستگي خود به خود يا با كمترين ضربه بر استخوانها مخصوصاً در نواحي ران و لگن، كمر و ستون مهره‏ها كه غالباً اين اولين علامت است.
- كمر درد شديد در نقطه‏اي خاص كه نشانه شكستگي ست.
- قوز پشت كه موجب انحناي پشت يا قوز درآوردن مي‏‎شود.
- كوتاه شدن قد.
بعضي از محققان عقيده دارند افتادن دندانها در سالهاي بالا نيز ناشي از همين پوكي استخوان است
از نمونه‏هاي شكستگيهاي خود به خودي اين است كه شايد روزي كه فرد خم مي‏شود تا ساك خريد روزانه‏اش را بردارد و به خريد برود، دردي شديد در پهلويش احساس مي‏كند و بعداً متوجه مي‏شود كه دنده‏اي شكسته دارد. وقتي بيماري خيلي شديد باشد، فشارهاي خفيفي مثل خم شدن به جلو، بلند كردن جاروبرقي، عطسه يا سرفه كردن مي‏تواند باعث شكستگي مهره شود. شكستگيهاي ناحيه لگن، معمولاً در اثر افتادن و سقوط كردن فرد رخ مي‏دهند. اين شكستگي‏ها در بين شكستگيهاي ديگر از همه بدتر است، زيرا مي‏تواند حتي خطر مرگ در پي داشته باشد. نيمي از افرادي كه هم زنده مي‏مانند معمولاً تا آخر عمر عليل بوده، چنانچه نمي‏توانند بدون مراقبت دايمي آشنايي يا پرستاري زندگي كنند و براي همه‏ي عمر به عصا يا چهار پايه‏هاي مخصوص راه رفتن افراد معلول (واكر) نياز دارند.
كوتاه شدن قد، روند طبيعي افزايش سن است، ولي چنانچه كاهش قد قابل توجه بيش از 5/2 سانتي‏متر باشد(نسبت به 20 سالگي)، ممكن است همين، اولين علامت پوكي استخوان باشد.
به هر ترتيب چنانچه بيش از يكي از علائم بالا در شما هست حتماً به پزشك مراجعه كنيد. به خاطر داشته باشيد كه ممكن است هيچ علامتي مشاهده نشود ولي به پوكي استخوان دچار شده باشيد. پس بهترين راه، پيشگيري از بروز پوكي استخوان است.
 عوامل مستعد كننده پوكي استخوان كدامند؟ عوامل مستعد كننده‏اي كه قابل كنترل نيستند:
- جنسيت: زنان بسيار بيشتر از مردان به پوكي استخوان و شكستگي ناشي از آن دچار مي‏شوند.( در واقع 4 برابر آقايان). زيرا زنان از ابتدا تراكم استخوان كمتري دارند و بيشتر هم عمر مي‏كنند.
- سن: با افزايش سن احتمال بروز پوكي استخوان بيشتر مي‏شود.
- شروع يائسگي: استروژن هورمون زنانه‏اي است كه از كاهش توده‏ي استخوان جلوگيري مي‏كند. توليد استروژن در تخمدانها بعد از يائسگي متوقف مي‏شود، در نتيجه، از دست رفتن توده‏ي استخوان تسريع مي‏شود. زناني كه يائسگي زود رس دارند (قبل از 45 سالگي)، مانند بانواني كه تخمدانهاي آنها را با جراحي برداشته‏اند بيشتر در معرض ابتلا به پوكي استخوان‏اند.  
- سابقه‏ي خانوادگي: وراثت بر مقدار استخوانهاي شما و سرعت از دست دادن آنها تأثير دارد، اگر مادر شما شكستگي لگن يا مهره، ساعد و... داشته باشد، احتمال ابتلاي شما به شكستگي 2 برابر افراد ديگر است.
- استخوان‏بندي ظريف و كوچك: بانواني كه داراي استخوانهاي كوچك بوده، كوتاه قد و يا لاغراند، به خاطر وجود توده‏ي استخواني كمتر، مستعد بروز پوكي استخوان‏اند.
- نژاد: بانوان اروپايي شمالي يا افراد ساكن آسياي جنوب شرقي، بيشتر در معرض ابتلا به پوكي استخوان‏اند.
- بعضي از بيماريها: بيماريهايي نظير بيماري تيروئيد، پاراتيروئيد، غدد جنسي، و غدد فوق كليوي مي‏توانند به پوكي استخوان منجر شوند.

عوامل خطري كه مي‏توانيد آنها را كنترل كنيد:- وزن: وزن كم بانوان بسيار لاغر باعث كم شدن قدرت استخوان هم مي‏شود (زناني كه داراي اضافه وزن‏اند، معمولاً در معرض خطر نيستند ولي احتمال ابتلا به ناراحتي‏هاي ديگر در آنها زيادتر است.)
- ورزش نكردن: فعاليت نداشتن، كاهش توده‏هاي استخوان را تسريع مي‏كند. ورزش مناسب به افزايش مقدار استخوان و سلامت بيشتر شما كمك مي‏كند.
- كمبود كلسيم در برنامه‏ي غذايي: كلسيم استخوانها را قدرتمند مي‏كند. اگر به قدر كافي كلسيم مصرف نمي‏كنيد بدن شما سلولهاي استخواني را تخريب مي‏كند تا كلسيم مورد نياز خود را از آنها به دست آورد.
- سيگار كشيدن: زناني كه سيگار مي‏كشند بيشتر از آنها كه سيگار نمي‏كشند به پوكي استخوان (و ساير بيماريها) دچار مي‏شوند.

عوامل خطر ديگر:اين عوامل عبارتند از:
بعضي داروهاي تجويزي نظير كورتن كه در درمان آرتوروز و آسم استفاده شود ( از دكتر خود در اين مورد سئوال كنيد). 
- برنامه‏ي غذايي پر پروتئين
- كمبود ويتامين دي

آيا مي‏توان پوكي استخوان را تشخيص داد؟
معاينه جسماني: معاينه وسابقه‏ي پزشكي كمك مي‏كند تا مشخص شود آيا در معرض پوكي استخوان هستيد يا نه؟ پزشكتان مي‏تواند به شما كمك كند تا برنامه‏ي پيشگيري براي خود تعيين كنيد
پرتوهاي X و عكسهاي راديولوژي:
معمولاً براي تشخيص پوكي استخوان از راديولوژي استفاده نمي‏شود، ولي گاهي اوقات، وقتي به دلايل ديگري عكس راديولوژي گرفته مي‏شود، پوكي استخوان را كه نسبتاً زياد باشد هم در فرد مشخص مي‏كنند.

آزمايشهاي سنجش تراكم استخوان انجام اين آزمايشها فعلاً براي تشخيص و پي‏گيري درمان پوكي استخوان، دقيقترين روش است. اطلاعات لازم را از پزشكتان بپرسيد. اين آزمايش؛ معمولاً، 3 تا 5 سال يك بار تكرار مي‏شوند تا روند پوكي استخوان و احتمالاً درمان آن مشخص شود. همراه اين آزمايش براي بار اول، معمولاً يك سري آزمايشهاي عمومي هم از فرد گرفته مي‏شود تا از سلامتش اطمينان يابند. به هر حال به ياد داشته داشته باشيد كه تشخيص پوكي استخوان خيلي ساده نيست و در بيشتر موارد وقتي تشخيص داده مي‏شود كه فرد دچار شكستگي شده است. بنابراين بهترين راه، پيشگيري از بيماري پوكي استخوان است.

براي جلوگيري از پوكي استخوان چه بايد كرد؟1)دريافت كلسيم و ويتامين دي كافي (به قسمت تغذيه مراجعه شود).
2)ترك سيگار
3)داشتن فعاليت فيزيكي مداوم و متعادل (مثلاً حداقل 30 دقيقه پياده‏روي روزانه) براي توضيح بيشتر به قسمت ورزش مراجعه كنيد.
4)خانمهاي يائسه‏اي كه داراي عوامل مستعد كننده‏ي پوكي استخوان هستند و افراد مبتلا به بيماريهاي تيروئيد بايد با پزشك خود در اين باره مشورت كنند.